De toekomst van de accountant: Excel versus AI

Toch gebeurde er iets interessants. Excel verving accountants niet. Wat Excel wel deed, was het speelveld veranderen.

Wanneer we vandaag praten over kunstmatige intelligentie, lijkt het soms alsof we met iets compleet nieuws te maken hebben. Nieuwsberichten staan vol met voorspellingen over banen die verdwijnen, robots die werkzaamheden overnemen en software die slimmer zou worden dan mensen. De discussie wordt vaak gevoerd alsof de arbeidsmarkt voor een unieke gebeurtenis staat. Toch is dat historisch gezien niet waar. Wie een stap terug doet en kijkt naar de afgelopen tweehonderd jaar, ontdekt dat vrijwel iedere generatie haar eigen technologische schokgolf heeft meegemaakt. De technologie verandert, maar de menselijke reactie erop blijft opvallend hetzelfde.

Neem de introductie van de spreadsheet. Voor veel jonge professionals is Excel zo vanzelfsprekend geworden dat het moeilijk voor te stellen is dat er ooit weerstand tegen bestond. Toch waren er in de jaren tachtig en negentig talloze financiële professionals die sceptisch waren. Ze waren opgeleid met grootboeken, handmatige controles en rekenmachines. Hun vakmanschap was gebouwd op processen die jarenlang succesvol waren geweest. Waarom zou je vertrouwen op een computerprogramma als je het zelf ook kon uitrekenen? Voor sommigen voelde de opkomst van spreadsheets zelfs als een bedreiging voor hun expertise. De ervaring die zij in tientallen jaren hadden opgebouwd leek ineens minder onderscheidend te worden.

Toch gebeurde er iets interessants. Excel verving accountants niet. Wat Excel wel deed, was het speelveld veranderen. Werkzaamheden die voorheen uren of zelfs dagen kostten, konden ineens binnen enkele minuten worden uitgevoerd. Het verzamelen van cijfers werd eenvoudiger. Het maken van berekeningen werd sneller. Het controleren van gegevens werd betrouwbaarder. Daardoor verschoof de waarde van de accountant. Niet langer lag die waarde uitsluitend in het produceren van cijfers, maar steeds meer in het interpreteren ervan. De professionals die Excel omarmden kregen meer tijd voor analyse, advies en strategische gesprekken. De professionals die vasthielden aan oude werkwijzen zagen hun concurrentiepositie langzaam afnemen.

Precies hetzelfde patroon zien we vandaag ontstaan rondom kunstmatige intelligentie. Veel discussies gaan over de vraag of AI banen gaat vervangen, maar dat is naar mijn mening niet de meest interessante vraag. Een veel relevantere vraag is welke werkzaamheden nog waarde toevoegen wanneer kunstmatige intelligentie steeds beter wordt in het verwerken van informatie. Want laten we eerlijk zijn: een aanzienlijk deel van het werk binnen finance draait nog altijd om het verzamelen, ordenen, controleren en presenteren van gegevens. Dat zijn precies de activiteiten waar AI uitzonderlijk goed in begint te worden.

Dat betekent niet dat de rol van finance-professionals verdwijnt. Integendeel. De behoefte aan financiële expertise groeit juist. Organisaties produceren meer data dan ooit tevoren. Iedere transactie, klantinteractie, bestelling en investering laat digitale sporen achter. De uitdaging is niet langer om aan informatie te komen; de uitdaging is om betekenis te geven aan die enorme hoeveelheid informatie. Een AI-model kan binnen enkele seconden afwijkingen signaleren in een dataset van miljoenen regels. Maar het model begrijpt niet waarom een organisatie een bepaalde strategische keuze moet maken. Het begrijpt geen bedrijfscultuur, voelt geen politieke spanningen binnen een organisatie en draagt geen verantwoordelijkheid voor de gevolgen van een besluit. Daar ligt precies de ruimte waar menselijke expertise waardevol blijft.

Sterker nog, ik denk dat AI het verschil tussen goede en middelmatige professionals groter gaat maken. Veel mensen gaan ervan uit dat technologie iedereen ongeveer gelijk trekt, maar de geschiedenis laat vaak het tegenovergestelde zien. Toen internet beschikbaar kwam voor iedereen, werden niet alle bedrijven automatisch succesvol. Sommige organisaties groeiden explosief omdat ze nieuwe mogelijkheden zagen, terwijl andere organisaties achterbleven. Toen Excel beschikbaar werd voor iedereen, werd niet iedere accountant automatisch beter. De beste accountants werden beter omdat zij nieuwe hulpmiddelen combineerden met hun bestaande kennis en ervaring.

Met AI gebeurt hetzelfde. Een sterke controller die begrijpt hoe een organisatie werkt, kan met behulp van AI sneller analyses maken, betere voorspellingen ontwikkelen en meer scenario's onderzoeken dan ooit tevoren. Een accountant die AI slim inzet kan klanten sneller inzicht geven in risico's, kansen en ontwikkelingen. Een finance manager die begrijpt hoe data, technologie en bedrijfsvoering samenhangen, krijgt een enorme voorsprong op collega's die uitsluitend vertrouwen op de werkwijzen van gisteren.

Daarom geloof ik dat de grootste bedreiging voor finance niet kunstmatige intelligentie is. De grootste bedreiging is stilstand. Organisaties veranderen. Technologie verandert. Markten veranderen. De professionals die blijven leren groeien mee met die veranderingen. De professionals die ervan uitgaan dat hun huidige kennis voldoende is voor de komende tien jaar, lopen het risico ingehaald te worden.

Wanneer we over twintig jaar terugkijken op deze periode, vermoed ik dat AI dezelfde plaats in de geschiedenis zal krijgen als de spreadsheet. Nieuwe generaties zullen zich waarschijnlijk verbazen dat er ooit discussie bestond over het gebruik ervan. Net zoals jonge professionals zich vandaag nauwelijks kunnen voorstellen dat accountants ooit zonder Excel werkten, zullen toekomstige finance-professionals zich afvragen hoe organisaties ooit functioneerden zonder kunstmatige intelligentie.

De vraag is daarom niet of AI onderdeel wordt van finance. Die ontwikkeling is al begonnen. De echte vraag is welke professionals bereid zijn zichzelf opnieuw uit te vinden. Want de geschiedenis laat keer op keer hetzelfde zien: technologische revoluties belonen niet degenen die het langst wachten, maar degenen die het snelst leren.